Tazminat Hesabında Gelir Türü Seçimi ve Katsayı Mantığı

Beş gelir türü

Hesap, kişinin gelirini beş farklı biçimde alabilir. Seçim, ispat durumuna göre yapılır:

• Asgari ücret — gelir ispatlanamadığında kullanılan temel kabul.
• Katsayı — kazancın asgari ücretin belirli bir katı olduğu kabulü.
• Manuel (elle girilen net kazanç) — bordro ya da benzeri belgeyle ispatlanan kazanç.
• Ev hanımı — ev içi emeğin asgari ücret üzerinden değerlendirilmesi.
• Brüt gelir — brüt kazanç üzerinden hesap.

Katsayı mantığı: gelir nasıl ilerler?

Elle girilen ya da brüt bir kazanç verildiğinde hesap bunu sabit bir tutar olarak taşımaz. Kazanç, olay tarihindeki asgari ücretle oranlanır ve bir katsayı bulunur; sonraki dönemler bu katsayı ile ilerler.

Bunun anlamı şudur: kazanç, asgari ücretteki artışlara bağlı olarak dönemden döneme yeniden hesaplanır. Böylece on yıllık bir hesapta gelir, on yıl önceki nominal tutarda donup kalmaz.

Katsayının olay tarihine göre bulunması, aynı kazancın farklı olay tarihlerinde farklı katsayı üretmesi anlamına gelir — iki benzer dosyanın neden farklı sonuç verdiği sorusunun yaygın cevaplarından biri budur.

2022 kırılımı: AGİ'nin kaldırılması

2022'de asgari geçim indirimi uygulamasının değişmesi, tazminat hesabında kalıcı bir kırılma yarattı. Hesap bu kırılmayı gözetir: 2022 öncesi dönemlerde asgari geçim indirimi ayrı ele alınır, 2022 ve sonrasında net ücret doğrudan kullanılır.

Aynı şekilde 2022 ve sonrasındaki pasif dönemler için gelir vergisi istisnası hariç asgari ücret seçeneği vardır. Bu bir kabul tercihidir; işaretlendiğinde rapor metni de bunu açıkça yazar, sonuç değişir.

Dolayısıyla olay tarihi 2022 öncesine, rapor tarihi sonrasına düşen dosyalarda gelir tek bir kuralla değil, dönemin kendi kuralıyla hesaplanır.

Dönem içinde gelir değişikliği

Kişinin geliri olay ile rapor arasında değişmiş olabilir: iş değişikliği, terfi, işten çıkış. Hesap, gelir değişikliklerini tarihleriyle alır ve gelir takvimini bu tarihlerden böler.

Her değişiklik yeni bir dönem satırı açar. Bu yüzden tablodaki satır sayısı, dosyadaki gelir hareketliliğiyle doğru orantılı olarak artar — kalabalık bir tablo çoğu zaman hatanın değil, ayrıntının işaretidir.