Aktif ve Pasif Dönem: Tazminat Hesabında Çalışma Hayatının Bölünmesi

Neden ikiye bölünür?

Bir kişinin geliri yaşam boyu sabit değildir. Çalışma hayatı sürerken elde ettiği kazanç ile çalışma hayatı bittikten sonraki durumu aynı esasa dayanmaz. Hesap bu yüzden aktif ve pasif olmak üzere en az iki döneme ayrılır ve her dönem kendi geliri üzerinden hesaplanır.

Rapor da bu ayrımı takip eder: her dönem kendi tablosuyla gösterilir. Böylece hangi tutarın hangi dönemden geldiği görülebilir.

Aktif dönem

Kişinin çalışma hayatının sürdüğü dönemdir. Gelir olarak asgari ücret, asgari ücretin katı, elle girilen net kazanç, ev hanımı ya da brüt kazanç esas alınabilir.

Dönem içinde gelir değişiyorsa (terfi, işten ayrılma, emeklilik) her değişiklik başlangıç tarihiyle birlikte girilir; hesap dönemi o tarihlerde böler ve rapor geçmiş ile gelecek değişikliklerini ayrı ayrı metinleştirir.

Pasif dönem

Aktif dönemin sonundan bakiye ömrün sonuna kadar süren dönemdir. Bu dönemde gelir, dosyadaki kabule göre belirlenen bir esasa oturur.

2022 ve sonrasındaki pasif dönemler için GVİ hariç asgari ücret seçeneği vardır: işaretlendiğinde net asgari ücretten gelir vergisi istisnası düşülerek hesaplanır ve rapor metni "GVİ Hariç" ifadesini kullanır. İşaretlenmezse "GVİ Dahil" esas alınır. Bu bir kabul tercihidir ve sonucu değiştirir.

Efor dönemi (bedensel zarar)

Bedensel zarar hesabında aktif dönemin nerede bittiğini efor bitişi belirler. Bitişin yaşa mı yoksa belirli bir tarihe mi göre olacağı seçilir; ardından ilgili yaş ya da tarih alanı açılır.

Efor bitişi girilmezse aktif ve pasif dönem ayrımı hatalı kurulur — bu, hesapta en sık karşılaşılan eksiklerden biridir.

Geçmiş ve gelecek dönem

Aktif/pasif ayrımından bağımsız olarak hesap bir de rapor tarihine göre bölünür: olay tarihi ile rapor tarihi arasındaki süre geçmiş dönem, sonrası gelecek dönemdir.

Ayrım önemlidir çünkü geçmiş dönem zaten gerçekleşmiştir ve iskonto edilmez; gelecek dönem ise bugünkü değere indirgenir. İki ayrım üst üste bindiğinde tabloda "geçmiş-aktif", "gelecek-aktif", "gelecek-pasif" gibi ayrı satırlar oluşur.

Özel dönemler

Bazı dönemler kendi esasına göre hesaplanır ve tabloyu böler:

• Geçici iş göremezlik (GİG) — iyileşme sürecidir; işaretlenip süresi girildiğinde ayrı hesaplanır ve rapora kendi tablosuyla yansır. İşaretlenmezse rapordaki ilgili açıklamalar da çıkmaz.
• Askerlik dönemi — başlangıç ve bitiş tarihleri girildiğinde bu döneme denk gelen aylık gelir ₺0 esas alınır ve tablo buna göre bölünür.
• Çalışma öncesi dönem — geçmiş dönemin tamamı çalışma hayatına başlamadan önceye denk geliyorsa tablo bu başlıkla çıkar; bir kısmı çalışma öncesi bir kısmı aktifse iki ayrı tablo oluşur.