Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Hesaplama

Destekten yoksun kalma tazminatı nedir?

Bir kişinin ölümü hâlinde, ölenin sağlığında düzenli olarak destek olduğu kişiler bu desteği yitirir. Destekten yoksun kalma tazminatı, bu kayıp desteğin parasal karşılığıdır ve ölenin bakiye ömrü boyunca sağlayacağı desteğin bugünkü değeri üzerinden hesaplanır.

Tazminatı talep edebilecek olanlar, ölenin fiilen desteğinden yararlanan kişilerdir: eş, çocuklar, anne ve baba ile desteğin fiilen sağlandığı diğer yakınlar. Destek ilişkisi yasal mirasçılıktan bağımsızdır — belirleyici olan fiilî destektir.

Hesap nasıl yapılır?

Hesap, birbirini izleyen şu adımlardan oluşur:

• Bakiye ömür. Ölenin yaşına ve cinsiyetine göre seçilen yaşam tablosundan (TRH-2010 veya PMF-1931) beklenen yaşam süresi belirlenir. Dilerseniz ömür sonunu yaş ya da tarih olarak elle de girebilirsiniz.
• Aktif ve pasif dönem. Çalışma hayatının sürdüğü aktif dönem ile sonrasındaki pasif dönem ayrı ayrı hesaplanır; her dönemin geliri kendi esasına göre belirlenir.
• Destek payları. Ölenin gelirinin ne kadarını kime ayırdığı dönem dönem paylaştırılır. Üç yöntem sunulur: 2'ye 1 (tek havuz), havuz (eş+çocuk ile anne+baba havuzları) ve SGK yöntemi. Seçim dosyanızdaki içtihat tercihine göre yapılır.
• Paydaşlığın sona ermesi. Çocuklar için paydaşlık bitiş yaşı, eş ve diğer hak sahipleri için bitiş tarihi girilerek her paydaşın destekten çıkacağı an belirlenir.
• Yeniden evlenme ihtimali. Dul kalan eş için AYİM yeniden evlenme ihtimali tablosu uygulanır; ilk evlenme yaşında TÜİK'in il bazlı verisi kullanıldığı için ikamet ili önemlidir.
• Kusur ve indirimler. Kusur oranı uygulanır; varsa yetiştirme gideri tenzili ve daha önce yapılan ödemeler düşülür.
• Teminat limiti. Sigorta şirketi ve araç grubu seçildiğinde ilgili yılın teminat limiti dikkate alınır, limiti aşan zarar hak sahipleri arasında garameten dağıtılır.

Hesaplama için hangi bilgiler gerekir?

Formu doldurmadan önce elinizde şunların bulunması işi hızlandırır:

• Ölen kişi: doğum tarihi, ölüm tarihi, cinsiyet, ikamet veya nüfus ili
• Gelir: asgari ücret, asgari ücretin katı, elle girilen net kazanç, ev hanımı ya da brüt kazanç; dönem içinde değişiklik varsa değişiklik tarihleri
• Hak sahipleri: her biri için yakınlık, ad soyad, doğum tarihi, cinsiyet ve paydaşlığın sona ereceği yaş veya tarih
• Kusur oranı ve varsa daha önce yapılan ödemeler
• Teminat için: sigorta şirketi ve araç grubu

Örnek: nasıl bir sonuç çıkar?

Kırk yaşında vefat eden, geride eşi ve iki çocuğu kalan bir kişi için hesap şöyle şekillenir — aşağıdaki liste rakam değil, hangi girdinin hangi çıktıyı ürettiğini gösterir:

• Ölüm tarihi ile rapor tarihi arasındaki süre geçmiş dönem, sonrası gelecek dönem olarak ayrılır ve her biri kendi tablosunu üretir.
• Çalışma hayatının sonuna kadar olan kısım aktif, sonrası pasif dönem tablosu olur.
• Çocukların paydaşlığı belirlenen yaşta sona erdiği için, payların yeniden dağıldığı her an yeni bir dönem satırı açar.
• Eşin payı, AYİM yeniden evlenme ihtimaline göre indirilir.
• Sonuçta her hak sahibi için ayrı bir tazminat tutarı ve hepsinin toplamı çıkar; teminat limiti aşılmışsa garameten dağıtım tablosu da eklenir.

Sık yapılan hatalar

• İkamet ilini boş bırakmak. İlk evlenme yaşı il bazlı TÜİK verisinden gelir; il girilmezse eşin evlenme ihtimali indirimi hatalı olur.
• Pay dağıtım yöntemini rastgele seçmek. Üç yöntem farklı sonuç verir; seçim dosyadaki içtihat tercihine dayanmalıdır.
• Paydaşlık bitişini girmemek. Girilmezse destek, olması gerekenden uzun bir süre devam ediyormuş gibi hesaplanır.
• Sigorta şirketi ve araç grubunu seçmemek. Teminat limiti uygulanmaz, limit aşımı ve garameten dağıtım görünmez.
• Gelir değişikliklerini atlamak. Dönem içindeki gelir değişiklikleri girilmezse tüm dönem tek gelir üzerinden hesaplanır.